Nieuwsbrief januari 2008

Jaargang 14, nummer 1, januari 2008

BALI EVEN KRACHTELOOS ALS KYOTO

De conferentie van Bali zal even weinig effect op het milieu hebben als het verdrag van Kyoto. Want ook Bali pakt slechts de gevolgen aan en niet de oorzaken van de milieuvervuiling. De economische groei in de wereld zal immers de voorgenomen vermindering van de vervuiling snel weer teniet doen. Landen als China, Brazilië, India en Rusland hebben nog lang niet die mate van industrialisatie bereikt die Engeland, de Verenigde Staten of Duitsland nu hebben. En zij zullen het voorbeeld van de economische groei in de rijke landen willen blijven volgen om niet verder achterop te raken. Maar ook de rijke landen groeien stug door en gaan op termijn nog meer vervuilen.

Een klein voorbeeld van de groei inclusief vervuiling is de bestelling van 160 vliegtuigen van Airbus ter waarde van 17 miljard dollar door China dat zelf heeft aangekondigd de komende vijf jaar 48 nieuwe vliegvelden te gaan aanleggen. Om aan de wereldwijde energiebehoefte tegemoet te komen, wordt fors ingeteerd op de totale voorraad fossiele brandstof. De aarde heeft er miljarden jaren over gedaan om die voorraad te vormen en in ruim twee honderd jaar dreigt het merendeel ervan verbruikt te worden. Zolang er olie is, zal er tot de laatste druppel om gevochten worden, ongeacht de hoge vervuilingsgraad van deze grondstof. Grootschalig gebruik van kernenergie als potentiële moordenaar van het milieu staat al in de startblokken.

De wereldbevolking stijgt van ongeveer 6,5 nu naar 11,5 miljard tegen het einde van deze eeuw. Dat betekent een economische groei en minimaal een verdubbeling van het huidige energieverbruik. Van de vervuiling ten gevolge van die verdubbeling kan niemand zich nog een reële voorstelling maken. Terugdringing van uitstoot van voor het milieu schadelijke stoffen, zoals in Kyoto afgesproken, is tegen deze achtergrond een te verwaarlozen stap op weg naar een schoon milieu. Omdat het volgende verdrag van Kyoto noch de economische groei noch de bevolkingsgroei zal kunnen stoppen, is dat verdrag nog vóór de ondertekening al zonder wezenlijke betekenis.

Een maatregel die wel hout zou snijden, is een voortplantingsverbod gedurende vijf jaar voor alle bewoners van alle landen in de wereld. Nu komen er elk jaar netto 80 miljoen mensen op aarde bij. Door een dergelijke maatregel zou in ieder geval de factor mens als vervuiler numeriek worden aangepakt. En als tweede maatregel zou er een absoluut verbod moeten komen op economische groei, gedurende tien jaar. In ieder geval voor alle landen boven een bepaald bruto nationaal inkomen. Dat dwingt nog enige stabilisatie van gebruik van grondstoffen af. Ook de kans op minder vervuiling en enige prijsbeheersing van brandstof wordt daarmee iets groter.

Naast brandstof zullen ook voedsel en drinkwater meer vragen van de portemonnee van ieder individu, waar ook ter wereld. Op de aarde als voedselleverancier zal onder andere vanwege de stijgende zeespiegel een steeds zwaarder beroep moeten worden gedaan. Het aantal ondervoede en arme mensen zal met de huidige vooruitzichten blijven stijgen. Hun overlevingskans zal niet overal even groot blijven. Het nobele beginsel van de sterkste schouders onder de zwaarste lasten zal deze eeuw zwaar op de proef worden gesteld. Ook de vrije concurrentie wordt een niet meer te verdedigen beginsel, als honger een handelsproduct wordt.

Omdat wij allemaal zijn grootgebracht met het groeiprincipe, zullen de twee door mij genoemde maatregelen grote weerstand en onbegrip opwekken. Die tasten immers onze fundamentele vrijheid aan. Maar zolang onze vrijheid van keuze zich beperkt tot de cirkel van groei en welvaart, gaan we een echte vrije keus uit de weg. We bedenken geruststellende schijnmaatregelen die het predicaat duurzaam niet verdienen. Zodoende blijven we het milieu te zwaar belasten. En we maken de milieuproblematiek ondergeschikt aan groei en welvaart. Maar het milieu verdient juist een hogere prioriteit dan onze zogenaamde vrijheid. Want overleven in vrijheid kan alleen maar op een duurzame manier.

Paul Gerbrands

SLAAPWANDELEN
‘Wij slaapwandelen naar een probleem dat zeer ernstig gaat worden en waarvoor het te laat kan zijn om er wat aan te doen tegen de tijd dat wij er ons bewust van zijn’.
Lord Oxburgh, Chairman Shell UK

Nieuwe Boekjes
Alle donateurs krijgen in 2008 weer een boekje over overbevolking. Het zal u gratis worden toegestuurd. De boeken die u in vorige jaren gratis van ons ontving, zijn nog in de boekhandel te koop.

Ecologische draagkracht.
Overschrijding van de draagkracht van de aarde over een bepaalde periode gaat ten koste van de draagkracht voor de periode daarna, en is een begin van een neerwaartse spiraal naar een uiteindelijk nulpunt. David Klein’s klassieke studie met herten op het eiland St. Matthew maakt dit duidelijk.

In 1944 werd een groep van 29 dieren verplaatst naar een eiland zonder een corrigerende omgeving zoals roofdieren en jagers. In 19 jaar groeide de populatie aan tot 6.000 om vervolgens in 3 jaar tijd weer af te nemen tot 42 stuks, 41 vrouwtjes en 1 mannetje, alle in een miserabele staat. Klein schatte de oorspronkelijke draagkracht van het eiland op 5 herten per km². Op het hoogtepunt van populatie was dat 18 per km². Na de ineenstorting waren dat er slechts 0,126 per km². Dat was nog teveel, omdat de korstmos op het eiland grotendeels was weg gegraasd. Herstel van het korstmos bij een populatie van 0 duurt al tientallen jaren, maar zelfs met een uiterst kleine populatie herten zal het waarschijnlijk nooit meer herstellen. De conclusie van dit onderzoek was dat de draagkracht door overbegrazing op het eiland St. Matthew met 97,5% werd overschreden.

Het zijn feiten als deze die ook het beheersen van een bevolkingsomvang van de mens volledig rechtvaardigen.

Bron, “An Ecoloate View of the Human Predicament”. Garret Hardin

Voorbeeldfunctie
Vier miljard mensen zouden op de aarde kunnen overleven. Daartoe dient ieder land helder te krijgen, hoeveel mensen van die vier miljard binnen zijn grenzen duurzaam kunnen leven. Nationale en internationale bewustwording zijn daarbij een uitstekend middel. Onze stichting probeert een bijdrage te leveren aan die bewustwording. Maar de boodschap komt moeizaam over. Ook Nederland zou voor zichzelf kunnen uitzoeken met hoeveel inwoners het ecologisch verantwoord is hier te leven. Dat zou een voorbeeldfunctie zijn.

Over het onderwerp overbevolking schrijven wordt nog steeds in brede kring als vervelend en betuttelend ervaren. Een voorwaarde om er openlijk over te kunnen praten is vrijheid. Met reden komen wij als stichting op voor die vrijheid. Wij zijn absoluut geen voorstander van lieden met extreme opvattingen om boeken te verbieden. Wij willen juist pleiten voor meningsvrijheid voor iedereen. Dat is gewoon democratisch.

Zeespiegel
Er is naast overbevolking een ander probleem, waar wij als klein land op termijn mee te maken hebben. Dat is de stijging van het waterpeil van de rivieren en van de zee. Zelfs bij een geringe stijging van de zeespiegel van een halve meter wordt een groot deel van onze infrastructuur in het westen van Nederland al onbruikbaar. Dan gaan miljoenen mensen verhuizen naar het oosten van het land. Wie denkt dat het wel meevalt, vergist zich. Er is op de lange termijn een ontwikkeling aan de gang waarvan onze uitlaatgassen niet de oorzaak kunnen zijn. Die ontwikkeling begon tienduizenden jaren geleden al, toen het ijs van de laatste ijstijd begon te smelten. Dat proces is nog steeds aan de gang. In die ijstijd liepen de mensen nog over de bodem van wat nu de Noordzee is. Als bewijs daarvan worden er nog regelmatig resten opgevist van landdieren die daar toen hebben geleefd. Sinds die tijd is de zeespiegel ruim veertien meter gestegen. De laatste 100 jaar is de zeespiegel met ongeveer 20 centimeter gestegen. De verwachting voor de komende 100 jaar is dat de uitstoot van broeikasgassen de verdwijning van het laatste restje ijstijd zal versnellen. De kans bestaat dat de zeespiegel deze eeuw zelfs met 50 centimeter stijgt.

Begin jaren zeventig al verkondigde een aantal glaceologen onder wie Hans Weertman, Terry Hughes en Charles Bentley, de theorie dat de ijskap op de Zuidpool instabiel was. Een kleine verstoring zou daar volgens hen het wegstromen van een grote hoeveelheid ijs op gang kunnen brengen, waardoor de zeespiegel wel 5 tot 6 meter zou kunnen gaan stijgen. In die theorievorming is aangenomen, dat een ramp zich al binnen een paar eeuwen of eerder zou kunnen voltrekken’ (NRC webpag. feb. 2000). Dat zou dus deze eeuw kunnen zijn.

Wat recenter bevestigde Andrew Sheperd van het University College in Londen het bovenstaande. In Science van 2 februari 2001 schreef hij dat de Pine Island gletsjer in West-Antarctica inderdaad veel sneller dan gedacht kan loslaten om vervolgens geheel in zee te storten. Het landijs van West-Antarctica bevat, ook volgens hem, genoeg water om het wereldwijde zeeniveau met vijf meter te doen stijgen (Volkskrant, 3 februari 2001). De veranderingen in de ijskap kunnen zowel het definitieve einde van een restje ijstijd zijn als van de milieuvervuiling door de mens.